Wybór poprawnego testu statystycznego jest kluczowym elementem, który decyduje o poprawności całej analizy. Jednocześnie, uwzględnienie wszystkich warunków do poprawnego wyboru testu statystycznego, może przyprawiać o lekki zawrót głowy. Postaramy się jednak co nieco rozświetlić kręte i mroczne ścieżki doboru testu, który będzie odpowiedni do posiadanych danych oraz pytań i hipotez badawczych, jakie postawiliśmy w naszej pracy.
Od czego zacząć naszą przygodę z doborem testu, w gąszczu kryteriów oraz warunków, tak, żeby poprawnie zastosować daną metodę statystyczną? Pierwszym pytanie, na które powinniśmy odpowiedzieć jest to czy nasz pytanie badawcze dotyczy zbadania istnienia związku pomiędzy zmiennymi czy też staramy się odpowiedzieć na pytanie o różnicę pomiędzy grupami. Zwykle wobec tego będziemy mieli do czynienia z badaniem korelacji oraz testów różnic. Oczywiście, charakter oraz rodzaje pytań badawczych znaczenie wykraczają poza obszar badania związków oraz różnic, pomiędzy dwiema zmiennymi, ale ten punkt startowy pozwoli nam zbadać spory obszar mapy testów statystycznych.
Krokiem numer dwa w naszym małym labiryncie testów statystycznych jest odpowiedź na pytanie o rodzaj skali, jakie cechują nasze zmienne. Inny test zastosujemy do zmiennych na skali ilościowej, jak wiek w latach, waga w kg, czy dochód w PLN, inny dla skali porządkowej, jak wiek, waga, dochód w określonych przedziałach, a jeszcze inne rodzaje testów będą właściwe dla zbadania związków pomiędzy zmiennymi na skali nominalnej, jak płeć, narodowość, kolor oczu czy wykonywany zawód.
Po tym, jak odpowiedzieliśmy sobie na pytanie czy poszukujemy związków czy różnic pomiędzy naszymi zmiennymi oraz o typ naszych zmiennych, pozostaje jeszcze zbadanie dodatkowych warunków, którymi najczęściej jest normalność rozkładu naszych zmiennych oraz różnice w liczności porównywanych grup, w przypadku testów różnic.
Podsumowując nasz schemat wyboru testów oraz ostateczn decyzje wyglądają następująco:
- pytanie o związek między dwiema zmiennymi – obie zmienne na skali ilościowej – rozkład normalny obu zmiennych (lub zmienne o nieznacznej skośności) – użyj analiz korelacji r Pearsona; gdy oba warunki dla korelacji nie są spełnione, wykorzystaj nieparametryczną analizę korelacji rho Spearmana
- pytanie o różnie pomiędzy zmiennymi na skali ilościowej ze względu na zmienną nominalną na dwóch poziomach (zmienną dychotomiczną) – rozkład normalny obu zmiennych (lub zmienne o nieznacznej skośności) – wykorzystaj test t Studenta dla prób niezależnych; gdy zmienne są na skali porządkowej, rozkłady nie są zgodne z normalnym i grupy nie są równoliczne – wykorzystaj nieparametryczny test U Manna-Whintey’a.
- gdy nasze zmienne są na skalach nominalnych możemy skorzystać z testu niezależności chi-kwadrat.
Mam nadzieję, że powyższy artykuł rozjaśnił w pewnym zakresie kwestię wyboru testu statystycznego i przy okazji konstruowania pytań badawczych. Kluczem do sukcesu na tej drodze jest poprawne sprawdzenie założeń testów.
Jeśli potrzebujesz pomocy w stworzeniu profesjonalnego raport statystycznego, skontaktuj się z nami i powierz nam wykonanie dla Ciebie planu analiz „uszytego” pod Twoje cele badawcze oraz bazę danych.